Paglilinaw

Kabayanihan daw ang pagbabanat namin ng buto sa ibayong dagat at lupain. Kung gayon, dapat sana ay nasunod na ang isang mungkahi na ilagay ang aming mga mukha sa papel na pera. Mainam din kung ipagawa kami ng rebulto mulang NAIA hanggang sa mga plaza ng aming mga pinagmulang bayan. Araw-araw siguro dapat kaming salubungan ng magagarbong palatuntunan at masigabong palakpakan sa paliparan, o di kaya’y madalas itampok sa mga programa sa TV.

Hindi na namin iniisip iyon.

Kabayanihan daw ang pagpunas namin ng puwit ng mga matatanda’t ulyaning pasyente,  ang pagmaniobra sa mga higanteng bapor na naglalayag sa gitna ng nagngangalit na dagat at ng paminsan-minsang pagsawata ng mga paglusob ng mga pirata, o ang pagpihit ng mga higanteng tornilyo makuha lamang ang langis sa ilalim ng mga disyerto.  Kabayanihan daw ang pagluluto ng masasarap na putahe para sa mga dayuhang kliyente o ang aliwin sila ng mga kanta  habang lulan sa mga naglalakihang barkong pambakasyon.

Inililigtas daw ng aming ipinapadalang salapi ang ekonomiya ng bansang palaging nasa balag ng pagkasawi.

Hindi naman ganoon katayog ang layon ng aming mga nangungulilang isipan, puso at kamay. Wala rin kaming balak tularan ang tulad nila Rizal, del Pilar, Jaena at kung sino sino pa na sa hangaring mabago ang ihip ng kasaysayan ng bansa ay naging mga paruparong napaso sa ningas ng lampara. Malayo sa aming hinagap ang magpabaril sa Luneta o magpagarote sa Bagumbayan o mamatay sa larangan ng labanan bagamat marami na sa amin ang pinutlan ng ulo at nawalay sa pangarap, buhay at pamilya dahil sa nasangkot na krimen o pagkakasala o sadyang napabintangan ng nagnganganlit na daliri.

Tulad niyo, gusto lang din namin mapagtapos sa eskwela ang aming mga anak, matugunan ang gutom ng mga naiwang bibig, bayaran ang mga pagkakautang at ang kahit papaano’y lumuwag ang madalas na mahigpit naming sinturon.  Pangarap namin na mailatag na paglaon ang matagal ding nabaluktok na kumot at matastas ang bulsang butas.

Matupad lamang ang mga ito ay tila kaming mga mandirigmang bagong uwi mula sa matagumpay na pakikibaka.

Pagbabago

Isang interesanteng video tungkol sa Gutenberg Bible at ilang tala ni Isaac Newton, courtesy of BBC.  Ilan lamang ang mga ito sa mga librong maituturing na nagbago sa daloy ng kasaysayan ng kabihasnang Kanluranin.

Trahedya

(matapos ang pananalasa ni Sendong sa hilagang Mindanao)

Tulad sa kung ilang delubyong

Nagdaan,

Nilunod,

Tinangay,

inanod,

Ng baha’t putik,

Pagtaog ng dagat at pagragasa ng mga ilog,

Ang mga nabiglang palahaw.

Dagok sa dilim

Na hatid ng di nakikitang kamao

Ang kanilang pagpanaw.

 

Samantala,

binabaha naman

Ang aming namamanhid,

O malilimuting

O abalang

Mga gunita

Ng mga eksenang mulang Mindanao:

Mga nakasalansang bangkay na tilang mga trosong nakatimbuwang,

Mga sasakyang inanod na tila pambatang laruang,

Mga kamay na nananghod ng awa,

Mga bibig na umuusal ng kamatayan at pighati.

Upang paglaon,

Marahil,

Ay tangayin ng mga bagong hulagway’t alalahanin

Sa kung saang lupalop ng paglimot.

 

Sa ngayon,

Gunita ng mga nagdaang pagbaha’y

Trosong inanod sa pampang

Mulang bundok.

Dekada 90

1.) Inilipad ka ng Bato sa Alapaap, natikman ang Lakas-Tama ng Alkohol nang magLaklak kayong magkakaibigan “maghapon-magdamag.” Gusto mo nang “kalimutan na ang lahat ng problema.” Nag-inuman man kayong magBabarkada sa Tindahan ni Aling Nena dahil kapwa kayong may Insomya at gustong tulungan ang kaibigang si Buloy na lutasin ang kaniyang mga mabibigat na problema.  Ayun, naikwento mo ring “sa panaginip mo na lang maisasayaw” ang iyong Paraluman (kahit hindi lang ito idaan sa El Bimbo).” Sinubukan mo ring pumunta sa Kalayaan upang balikang ang “Minsa’y naging tunay mong kaibigan, nananalig na Walang Nagbago sa kaniyang pagtingin sa iyo. Ayun, bigla kang tinamaan ng pagka-Torpedo. Nang usisain ka ng mga kaibigan kung bakit, paasik mong tugon ay Huwag na Nilang  Itanong. Naalala mo pala ang sabi ni Medwin, Huwag na lang Kaya, at tulad niya’y nangangamba kang sampalin ng dating minamahal o may iba nang laman ang kaniyang puso. (itutuloy)…..

Paglago at Paglaho ng mga Estado…

Interesante itong panayam sa istoryador na si Norman Davies ukol sa kaniyang panibagong librong Vanished Kingdoms. Sa panayam na ito na lumabas sa The Browser,  kaniyang pinaliwanag kung paano at bakit nabubuo at naglalaho ang mga bansa at estado. Ginawa niyang halimbawa rito ang Unyong Sobyet, sa kontemporanyong panahon, at ang kaharian ng mga Visigoths sa Gaul (Pransya) noong unang bahagi ng sixth century AD. Ibinahagi rin ni Davies ang mga librong kaniyang binabasa na ukol din naman sa mga naglahong kaharian sa Europa gaya ng Aragon, Montenegro at Prussia.

Ano naman ang kahalagahan ng mga ito sa ating mga Pilipino? Una sa lahat, mababatid natin ang iba’t ibang mga salik na nagtutulak sa pagbubuo at pagkamatay ng mga estado. Sinipi nga ni Davies ang pilosopong Pranses na si Jean Jacques Rosseau sa paghalintulad ng estado sa katawan na tao na sa oras na mabuo ay nagsisimula rin ang kamatayan. Pangalawa, kailangan nating matutuhan sa mga kasaysayan ng mga naturang estado kung paano sila nagsimula, lumaki at nawala. Kailangan natin mabatid ito kung gusto pa nating tumagal pa, at umunlad ang existence ng bansang Pilipinas.

Pagsasaliksik sa hinaharap…..

Ngayong tila total information provider na ang mass media at social networking sites samantalang tila naisasantabi naman ang mga dyaryo, libro at babasahin ( at least sa mga lugar at bansang naimuplwensyahan ng makabagong teknolohiya),  paano kaya ito makakaapekto sa pangangalap ng impormasyon para sa kasaysayan. Na halimbawa ilang dekada mula ngayon ay may isang estudyante o istoryador ang nagnanais pag-aralan ang ating panahon?  Kung pag-aaralan niya ang ating panahon, mamili lamang siya sa mga sumusunod na mga batis o source: blog posts, websites, digital editions ng mga dyaryo at magasin, Youtube videos etc. Problema rito ang pagpili ng mga detalye, at pagtatagniin mga ito, upang makayari ng isang cohesive na naratibo.  Kaugnay rin dito ang pagsuri kung sino at ano sa mga pinagkunan ng datos ay mas nagsasabi ng katotohanan kumpara sa ibang  mga batis. Bukod pa ito sa mga tradisyonal na batis gaya ng libro, artikulo sa mga journal, atbp.

Interesanteng tignan ito sa mga darating na taon. Basta’t naririyan pa rin ang teknolohiya ng Internet at ang mass media.

Sa iyong kagandahan ay gusto ko pang magpalunod, pero mukhang kelangan ko munang umahon…..

Mga (pa)liwanag

At dahil malapit na ang Linggo ng Pagkabuhay, minarapat kong magpaskil ng hinggil sa pagsibol muli ng pag-asa sa gitna ng lambong ng dilim. Alam kong paulit-ulit nang tema ito na paulit-ulit nang sinang-ayunan o pinabulaanan ng kung sino mula sa simula hanggang sa kasalukuyan. Gayunman, hindi ko mapigilang sumipi ng dalawang importanteng quotation na sa tingin ko ay mahalagang mabatid sa panahong napapalibutan tayo ng mga nakakasilaw na ilaw, sinag  at kinang.  Nakapupukaw kasi ng kaisipan at pagmumuni.

a.) Ang ningning ay nakasisilaw at nakasisira ng paningin.

     Ang liwanag  ay kinakailangan ng mata upang mapagwari ang boong katunayan ng mga bagay-bagay.

     Ang bubog kung tinatamaan ng nag-aapuy na sikat ng araw ay nagniningning; ngunit sumusugat ng kamay ng nagaganyak na dumampot.

     Ang ningning ay maraya.

     Ating hanapin ang liwanag, tayo’y huwag mabighani sa ningning. 

      —Ang Ningning at Liwanag-Emilio Jacinto (muling inilathala sa Liberty and Love: The Political and Ethical Philosophy of Emilio Jacinto, na iniakda ni Rolando Gripaldo)

b.)  Walang nagsisindi ng ilaw upang itago lamang o kaya’y ilagay sa ilalim ng takalan. Inilalagay ito sa talagang putungan upang pagpasok ng mga tao’y makita nila ang liwanag. Ang mata ang pinakailaw ng katawan. Kaya’t kung malinaw ang iyong mga mata, maliliwanagan ang buo mong katawan…-Luc.11:33-34

Ilang mga haka (at tala) sa pag-aaral ng Kasaysayan

(Mga sagimsim matapos ang dalawang semestre)

*Ang hindi umano lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan.

Subalit, paano kung paglingon mo sa pinagmulan ng iyong bansa, ang tanging mong nakikita ay hamog at usok, at tanging mga naririnig naman ay mga alingawngaw ng mga hindi mo maunawaang mga tinig? Tila hindi ka rin makakarating kaagad sa iyong parooonan.

*  Mahalagang isaulo raw ang mga petsa, pangalan, mukha, lunan at pangyayaring tumatak sa tadhana ng ating bansa.

Aanhin mo ang mga iyon kung hindi mo matagni-tagni ang kanilang mga kabuluhan sa nakaraan at sa kasalukuyan?

* Ang kasaysayan ay itinala ng mga dominanteng personahe lamang.

Paano nila natupad ang kanilang mga mithiin o hangarin kung hindi rin sa tulong ng mga karaniwang mamamayang walang pangalan sa historia o mga tala.

*Dapat walang kinikilingan ang pag-aaral ng kasaysayan

Kung gayon, tila pag-sasaulo lamang ito ng mga numero, pangalan o datos na hiwalay sa reyalidad ng mag-aaral. (napuna na ito ng kung ilang mga istoryador)

*Pinal ang mga hakang nagagawa sa pag-aaral ng kasaysayan

Paano kung may bagong lumitaw na dokumentong tataliwas sa nagawa mo nang konklusyon? (salamat kay Teodoro Agoncillo)

*Nakakabagot ang pag-aaral ng kasaysayan

Hindi ba iinit ang iyong dugo kung pag-aaralan ang samu’t saring mga kabiguang dinanas ng ating mga ninuno, sa kamay ng mga mananakop at sa kapwa mga Pilipino? O hindi kaya naman, ay mamangha kung paano nasakop ng mga barbaro ang mga dakilang imperyo ng sinaunang daigdig?

Mga himagsikan at EDSA People Power 1

Nakakagulantang ang sunod-sunod na mga rally at pag-aalsang nangyayari ngayon sa Gitnang Silangan. Mula sa pagpapatalsik sa pangulo ng Tunisia-na nagsimula lamang sa pagpapasunog ng sarili ng isang jobless na Tunisian na lumaon ay humantong sa marahahas na demonstrasyon-hanggang sa halos tatlong linggong mga protesta sa Ehipto(na nagpaalis kay Hosni Mubarak, nasundan pa ito ng ilang mag developments ngayong weekend. Habang nagrarally ang mga Shiite na demonstrador sa Manama, Bahrain, kasalukuyang binubuwag ng mga sundalong Libyan ang mga demonstrador sa lungsod ng Benghazi. Balita ko’y may mga demonstrasyon din sa Algeria, Kuwait at Yemen.

Nakakagulantang ang mga pangyayaring ito dahil hindi namang inaasahang mangyayari ang mga demonstrasyong ito na pinagdausan ng mga karaniwang mamamayan. May nabasa akong komentaryo na nagpapahayag na ang mas kinatatakutang snahi ng destabilisasyon sa Middle East ay yaong mga extremist groups paris ng Al Qaeda. At dalawa nang pangulo ang napatalsik. At hindi lamang basta mga pangulo, kung hindi mga lider na matagal nang namuno sa kanilang mga bansa.

Ano naman ang relevance o kahalagahan ng mga pangyayaring ito sa ating bayan? Kung iisipin, nangyayari pa rin ang mga rally na ito samantalang malapit nang ipagdiwang ng Pilipinas ang ika-25 anibersaryo ng EDSA People Power 1. Taliwas naman sa mga “rebolusyon” sa Gitnang Silangan sa ngayon, tahimik at hindi marahas ang People Power Revolution. Gayunman ay napatalsik ang matagal nang namumunong pangulo noon na si Ferdinand Marcos.

Subalit, marami bang nabago bukod sa mga pangalan at pangyayari?

Pag-isipan kaya natin ang mga “pagbabagong” iyon.