AN EPISTLE TO FORMER ACQUAINTANCES

Hello.

I can still remember you. Many of you, to be more precise about it.  I’ve met you on a number of occasions, so many in fact I can’t recall the exact events when, once upon a time, we’ve rubbed shoulders with each other. Some of you, I first got to know in school starting from elementary straight to college. Until now, I still cross paths with a good number of you in the most expected places and vehicles: malls, sidewalks, FXs. During those times, we try to grapple with whatever is left of our impressions of each other. Even if seemingly uncomfortable, we ask each other how’s life (though we may not be Facebook friends anymore or to begin with, or if some of you have social media accounts), or haggle as to have we paid our fare already. Ah, the rituals of good company in our isles. Then, dead air weighs heavily again, as we go about with our daily grind, when no conversation can string us together for more than a minute longer.

I still remember though, the far more jovial days.

There were times when after learning about the uniqueness of the syllables of your identities, or the length and breadth of your hometown, pet peeves or favorite past times, we (or rather, I) thought that we can somehow dream the same dream, break the same bread, walk the same path, and fight the same war. Smiles are exchanged, glances knowingly given when we come across each other. The connexion is there, looks like it. However, the moment fleetingly stays, as brief as a sudden shower in April.

Somehow, there were too many bridges to be crossed or burned, too many crosses to be borne, and too many other peers to keep tabs with. And one by one, slowly, gradually, our ties loosen, unwinding like thread from a spool.

Eventually, only the faint echoes of the syllables of your names linger on. As faint as starlight on a dark evening in the province.

Now, once again I encounter your faces. Facebook announces your latest fates. I learn: some of you may have married and got kids. A few may have changed lovers and partners. A number have since moved on to other jobs, other continents, or even to the other life. I am not sure how will I react to those news, aside from the seemingly mandatory “Oh” and “What.” Clicking emoticons are not enough either. Although, from time to time, I “like” some of what you are posting.

I think you still remember me.  Probably, you do not know me any longer.

 

Your former acquaintance.

J.

 

Advertisements

PATUNGKOL SA HALALAN AT ISANG TULA

Apat na buwan na lamang bago ang Halalan. At may isang tulang isinulat mga 100 taon na ang lumipas (1916) na nagpapakita na noon pa man, isang umaatikabo (at maalingasngas) nang gawain ang pakikilahok ng mga pulitiko (at pati na ng ilang mga botante) sa mga eleksiyon.

 

Sa mala-pabulang “Piniliay sa mga Isda” (“Halalan ng mga Isda”), isinumpa umano ni Bathala ang mga isda (at mga ituturing ng agham na crustacean) dahil sa labis nilang kaguluhan nang magdaos ng eleksiyon. Isinumpa dahil hindi na umano sila makararating sa kalupaan, hindi na matatanaw ang langit, at doon umano na sila sa kailaliman ng dagat maninirahan. At bakit di sila paparusahan? Umabot na sa punto na nagkakagatan na ang mga “Kasag” (“Alimasag”) hanggang sa mabali na ang kanilang mga sipit. Sinipa ng “Bugo” (isdang naninirahan sa korales”) ang Agukoy (maliit na alimasag) dahil sa parunggit na ang una lamang ang nararapat maging sakristan. Nang magmungkahi ang Pugita na magprotesta laban sa maruming kinalabasan ng halalan, nilait siya ng isang isdang-bato (“Timbungan”) sa pagsasabing mas bagay lamang siyang pulutan dahil wala naman siyang alam sa pulitika.

 

Ilang daang taon na tayo naghahalalan. Dumami man ang mga botanteng nakalalahok, parang hindi naman tunay na boses ng bayan ang umiiral. Higit pang malakas ang kalansing ng salapi at, lalo na noong mga dekada 50-90, at hiyaw ng Garand o Armalite. Ano kaya ang sumpa ang nag-aabang sa atin kung sakaling “ang dating gawi’ ang umiral sa botohan.

 

Abangan na lang ang Mayo.

11-29-2015 (PAGSAULO, PAGKASAWA, PAGHAHANDA)

Dati-rati, sabik na sabik kang magsaulo ng mga pangalan ng mga kilalang personalidad ng kinabibilangan mong bansa.  (Aba! Ang galing nila naman, may maibabandera silang mga pangako para sa bansa, tila nasabi mo sa iyong sarili noon). Tuwang-tuwa ka rin kapag nababanggit mo ang pangalan ng mga lugar at ang mga mahahalagang pangyayari na naganap sa mga pook na ito. Naipagmamalaki mo ang nasabing mga kakayahan sa tuwing may assignment o paligsahan. “Wuhoo!” ang reaksyon mo pagdating sa mga usapin ng current affairs.

Ngayon, umay na umay ka na kapag naririnig ang mga apelyido ng mga kilalang personalidad ng bansa. Same-old, same old, wika nga; mga anak o asawa o pamangkin ng ilan sa mga pangalang una mong narinig noong kabataan mo. Same-old, same-old din ang kanilang mga pinapangakong lunas sa tila hindi na maghihilom na mga sugat ng bayan mong sawi. (Unless, may matinding operasyon, wika nga, upang matanggal ang mga kanser ng lipunan. Higit pa ata sa stage 4 ang mga sakit na ito. Kaya lang, ayaw magpaopera ng Inang Bayan mo, mistulang takot mamatay sa kalagitnaan ng operasyon). Suyang-suya ka rin sa mga pangyayaring nababalitaan mula sa kung saang lupalop ng Pilipinas mong minamahal (krimen, katiwalian, bakbakan, etc). Wala nang bago.  Wala ka ring pagkakataong sumali sa mga paligsahan o magpasa ng mga assignment, dahil matagal mo nang nilisan ang mga klasrum. Pakiramdam mo, “huhu” na kapag naririnig ang mga usapon ng current affairs ngayon.

Magtatapos din siguro ang kasawaan sa mga pangyayaring ito. Subalit, sa palagay mo, matatanggal ang pagkaumay sa gitna ng pinapalagay mong isang parating na unos o sigwa, na tayo mismong magkababayan ay wala nang magagawa.

Kailangan na sigurong gumawa ng silong at mag-imbak ng makakain, para sa inaasahang matagalang pananalasa nito. Tandaan din ang mga pangalan ng mga taong naging mahalaga sa buhay mo sa loob ng nagdaang mga taon. Kailangan mo sila sa inaasahang pagdating ng sigwang ito.

“KEYBOARD WARRIORS”

Mga hindi nakikitang mandirigmang handang ipaglaban

Ang panig na kinakampihan.

 

Nakaumang sila kung sakaling mayroon na namang pakikihamok.

Sa bisa ng isang tipa o pindot,

 

Napapawalan ng makabagong mga bagani’t mangangayaw

Ang kanilang mga salitang kasintulis naman ng sibat o kris.

 

Lulusob sila, kung sakaling may kaaway

Na yuyurak sa dangal ng tinitingalang

 

Mga idolo o tutuligsain

ang pinaniniwalang nilang panindigan.

 

Kapag hindi natinag ang katunggali sa mga inihahagis na pagtatanggol,

Iwawasiwas na ng mga mandirigma ang mga balaraw ng panlalait:

 

Bobo kang mag-comment. Sana hindi ka isinilang ng iyong nanay.

Bumalik ka sa eskwela dahil walang kuwenta ang iyong sinasabi.

 

(Kapag duguang nakahandusay ang kalaban,

Hihiwa-hiwain ng matagumpay na mga mandirigma

ang nalalabi sa pinangangalandakang dangal ng nasukol.)

 

Ayaw magpasindak ng mga mandirigmang ito sa kontra-atake ng katunggali.

Hindi naman sila nakikita, at hindi kaagad nakikilala.

 

Pananggalang ang iskrin,

O ang gawa-gawang account.

 

PISO

Madalas itong nababalewala,

Dahil nag-iisa

Dahil wala nang halaga,

Sa panahong kulang ang isang kamay

Upang masukat ang dami ng zero ng

Sweldo ng isang manager

O gastusin,

Ng mga bukod-tanging anak ng mga diyos.

Ano pa ba ang mabibili nito,

Maliban sa kendi?

May pagsisidlan pa kaya itong telephone booth

Upang makatawag ka sa oras ng biglaang pangangailangan?

“Wala na nga, wala,”

Ang silbi

Nitong hamak na piso?

 

Kailangang likumin ang mga katulad

Nito.

Kapag nag-iisa: walang itong tinig

At tila wala ring kuwenta.

Subalit,

Kapag pinagsama-sama:

Lumalakas ang kanilang kalansing

At hindi basta-bastang naihuhulog sa bangketa,

O kinakaligtaan sa bulsa.

 

Subalit, may mga pagkakataong

Hinahanap-hanap kahit ang nauulilang piso.

Sa mga pagkakataong gumaan nang husto

Ang bulsa

At nanghihingi na ng kabayaran ang drayber o konduktor.

At wala kang nakita sa loob,

(Maliban sa mga sentimo.)

At kung wala ka nang magagawa,

Ganito lang masasabi mo sa kanila:

 

“Kulang ng piso, boss.”

HIGHLIGHTS

(Disclaimer) I managed to arrive at Oblation Plaza, in front of Quezon Hall, just in time for the closing speeches.

Dozens of System staff were at the area and had accomplished the exercises being asked of them by drill organizers. UP System officials ended the short drill with some reminders: take advantage of a two-minute “corridor” during which people within buildings have to get out, and quick. Follow the “duck, cover, and crawl” procedure to avoid being hit by falling debris. And finally, given the expected large number of people who may be injured or killed in a feared major tremor, look after your own safety and avoid being injured. Chances are no rescue personnel may be at hand to assist you in your injuries, the organizers frankly said.

Meanwhile, two “Sikorsky-” (or is it Black Hawk?)shaped choppers whirled overhead, monitoring the drill in other parts of northern Metro Manila.

KAY SEÑOR STO NIÑO: ISANG PAGHALAD

“Con ulan ang pangayoon

ug imong pagadugayon

dadada-on ka sa baybayon

ug sa dagat pasalomon,

ug dayon nila macuha

ang ulan nga guitinguha.”

-Anonymous, Gozos cang Sto Niño.

 

Maraming Salamat, Po.

 

At Inyo pong tinugon

Panalanging lumaon,

Na bansang nauuhaw,

Buhusan ng biyaya.

 

Daghang Salamat Kaayo.

 

Biyaya’y binubuhos

Sa kapuluang kapos,

Sa tubig na pamatid

Sa init na walang patid.

 

Daghang Salamat Kaayo.

 

Hindi kami lumusong

Sa dagat at sumayaw;

Kami ay sumalunga,

Parang ng alinlangan.

 

“Canamo, malooy ca unta.”

Sapagkat di na tiyak,

Pagdating ng habagat;

Natatangay na layak,

Nakatakdang pagsapit.

 

“Canamo, malooy ca unta.”

Bigat, gaan ng ulan

Di na mahuhulaan.

Sikat naman ng araw,

Di na rin maagwanta.

 

Daghang Salamat Kaayo.

Kasimbilis ng sayaw

Sa Sinulog sa Sugbo:

Pagdating, pagkawala

Nakagisnang biyaya.

 

Daghang Salamat Kaayo.

Marami pong salamat

At di kami iniwan.

Marami pong salamat:

Sa sunod pong pag-ulan

CAVITE AT ANG “V:” ILANG MGA PAGLALAKBAY

TILA pinagtiyap ng pagkakataon, madalas akong magawi sa Cavite. Mula kolehiyo hanggang ngayon, mayroon din akong mga kaibigan, dating ka-opisina, at dating kaklaseng nakatira o taga-roon. Bukod pa sa manaka-nakang pagtungo ko sa Tagaytay kasama ang pamilya at ilang kakilala. At oo, noong nasa The Varsitarian pa ako, madalas akong mapadayo sa nasabing lalawigan.

(Kumbaga, may “x degrees of separation from Cavite.”)

Sa Ternate, Cavite kami pumupunta para sa taunan naming summer teambuilding activity. Partikular na tinutungo namin sa Ternate ang Caylabne Beach Resort. Binabagtas ng aming bus ang ruta pa-Ternate, kadalasan, lumalagos ito mula Coastal at Aguinaldo Highway.Interesante ang biyaheng ito sapagkat dinaanan namin ang mga luma (at makasaysayang) bayan ng probinsiya: Bacoor, Kawit, Noveleta, Tanza, Naic.

Minsan naman ay doon yata kami dumaan mula Silang, dadaan ng bahagi ng Trece Martires bago makararating sa Ternate. (O doon na kami dumaan mula Ternate, hindi ko na matiyak. Basta, napadaan din ang aming bus sa Dasmariñas may inihatid lang na kasamahan. Sa ibang pagkakataon ay napagawi rin ako sa nasabing lungsod.). Makasaysayan din ang bayang ito sapagkat dito dumayo ang isang pangkat mula Ternate, Moluccas upang magsimula ng bagong buhay bilang mga taga-sunod ng Simbahang Katoliko Romano.

Ang sigurado, mababatid na nasa Ternate na ang bus kapag nadadaanan na ang matarik at mapunong libis (“mountain / hill slope”) ng Bundok Palay-Palay. (Salamat sa Google Map at nakuha ko na rin ang pangalan ng bundok!) Tag-init noon, kaya may mga puno o palumpong na nalanta ang mga dahon. At malalamang malapit na ang resort kapag natanaw na ang Look ng Maynila; asul na asul ang kulay nito mula sa tuktok ng bahagi ng bundok.

Tumungo rin ako sa lalawigan, noon ako’y bagong-tanggap (subalit naka-probationary) na staff member at nagcover sa isang exhibit sa museo ng pamantasang De La Salle sa Dasmariñas. (Sa pagkakaalala ko, may kasama ako noon na potograpo, kasamahan din sa V). Kayraming biyahe pala ang kailangan makaabot doon: sasakay ng bus sa Lawton (Park N’Ride) o Taft. Bababa sa bayan mismo ng Dasmariñas. Mula sa bayan, sasakay ng jeep sa kung anong bahagi ng lungsod na sasadyain (hal. BB o Bagong Bayan). Maganda ang kampus ng De La Salle, sinunod ang disensyo mula sa isang lumang “fuerza” o fort ng mga Espanyol. Mga moog ang nagsisilbing pader ng kampus, bukod sa malawak din ang loob nito. (At oo, alma mater rin nito ng isang tanyag na tanyag, at kinasal nang “Kapuso” star.) Interesante rin ang pangalan ng dalawang lugar sa Dasmariñas: Salitran, Paliparan. Tila may pagawaan o pinagkukuhanan ng salitre (“nitrate”) ang una. Samantala, inakala ko namang may “airstrip” na minsang nakatayo sa Paliparan kaya doon hinango ang pangalan nito. Hanggang ngayon nagtataka ako: kung hindi mga eroplano ang inilulunsad sa Paliparan, ano kaya ang mga “pinalilipad” doon?

Makabalik nga ako sa lalawigang ito, tulad ng paghahangad na makadalaw ulit sa pahayagang aking pinagsimulan.

OF CITIES AND MOUNTAINS: SOME RUMINATIONS

Throughout the history of Hispanic and contemporary Philippines, cities are centers of power and commerce. As pointed out by Dr. Ma. Luisa Camagay, cities in our archipelago are generally located in strategic locales, specifically, near or along bodies of water. As a result, Philippine cities have been, and are still, magnets of migrants from the provinces and isles of the country. Students of history have analyzed the socio-economic evolution of some of the country’s key cities such as Manila, Iloilo, and Cebu; such changes were fast-tracked by the entry of foreign traders in the middle of 19th century.

One can still observe such changes right now, but at a far more rapid rate.

The influx of population from the provinces- facilitated by the use of bus jeep and trucks- and rapid changes in economy, have further altered the locations of cities. This is noticeable especially at start of the last century. Cities have, for decades, been encroaching inland, way up to the mountains. Examples: in Cebu City, urbanized areas are to be found in relatively hilly / mountainous areas of Lahug, Banilad, and Apas. In those districts, one can see narrow roads and establishments hugging the slopes that descend from the mountains of central Cebu.
In the “pambansang kabesera” or what can be termed as Mega Manila, one can see how shanties factories houses schools and other buildings are crowding the sloping areas of Quezon City (such as Novaliches, Litex and Fairview) and in Montalban and San Mateo. Baguio City is another living proof of the changing nature of Philippine cities, from river-or bayside hubs to densely populated centers being constructed and expanding on mountains.

Meanwhile, Cagayan de Oro and Iligan Cities are seeming hybrids of it, both being sandwiched between mountain and sea.

A Google Earth view of some Philippine urban areas will be another proof of such changes.

A forecast: with urban expansion seemingly to continue for decades to come, the price to pay will become higher. More trees to be cut, more slopes to be bulldozed for new subdivisions, more sources of water to be searched for and more farms to be converted to real estate / industrial development. Time will come- and this may be fast in coming- when many parts of the Philippines will be urbanized. And time will come, when we will run out of mountains for cities to expand to. Therefore, a question begging even for tentative answers remains: up to what extent are we ready to manage those changes?

I believe, only a bit.

Siyam

Nagpapasalamat sa The Varsitarian, at sa mga taong nakasama at naging kaibigan doon, dahil sa mga multi-tasking, editorial, and people skills na aming nalaman at naisaloob. Halos isang dekada na ang lumipas mula nang una akong pumasok sa nasabing pahayagang pang-kampus. Lumipat man ng silid ng naturang pahayagan, at nagsilipatan na rin ng mga opisinang pinupuntahan, o kursong pinag-aaralan ang mga “Amihan,” laging mananatili ang mga aral na naikintil sa amin ng pahayagang minsan naming naging ikalawang tahanan sa UST.

Tulad ng pananatili, hangga’t maaari, ng mahabang pasensya habang nakikipag-ugnayan sa burukrasya, mapa-pribadong korporasyon man o sa gobyerno. O ang pagsulat nang maayos, sa antas man ng grammar o sa pagpasok ng tumpak na mga datos.

PS

At oo, natutunan ko ang buhay graveyard noong nasa “V” pa ako, gawa ng pagsasaliksik para sa “V” Exhibit at pagsasaayos ng mga issue nito. Pupunta sa opisina, mga hapon o gabi. Tuloy-tuloy maghahanap ng mga back issue ng pahayagan mula dekada 30, hard copy man o “scanned” file na. O mag-eedit ng mga artikulo. Kakain ng “midnight snack” kasabay ng ibang kasama at kaibigan sa pahayagan. Balik sa trabaho. Matutulog, alas kuwatro ng umaga, gigising dalawang oras ang lilipas. Tapos uuwi sa Fa(i)rview.

At oo rin, umaalingawngaw pa rin sa isipan ang paboritong kataga ng aming paboritong taga-payo, sa tuwing nagigitla o may nais idiing punto: ” Dios Meo.”