“CLASS ANALYSIS”

“CLASS ANALYSIS.”
Mas tamang sabihing batch analysis, or cohort analysis kung demograpiya ang pagsasaligan. Iyon bang matapos ang ilan mong panimulang pagsusuri or muling pagsusuri sa lipunan at mga uri na bumubuo nito, kailangan namang suriin ang pinanggagalingan class or batch noong hayskul (muna). Sinasabing means of socialization ang paaralan at mas makikita ito sa mga gawi at mga kilos na nahulma. Pinili ko ang hayskul dahil masasabing ito ang formative years, di lamang sa mga magiging tropa mo, pero sa mga magiging karanasan mo sa labas. At hanggang ngayon, ramdam pa rin ang mga epekto nito sa mga naging bahagi ng nasabinfg batch. Kumbaga sa akademya, qualitative ang approach ko rito, ibig sabihin batay sa mga karanasan at obserbasyon ang babanggiting mga detalye.

Tulad sa labas, may hierarchy sa paaralan; in terms of intellectual achievements, social status, at yung dating sa iyo ng ibang ka-batch. Kaya mahirap buwagin ang pag-uuri sa lipunan kasi sa paaralan pa lang (at least in my case sa private school) kasi institutionalized ito. Mahirap maimagine na wala nang section-section sa lahat ng schools (unless may himalang maoverhaul ang K+12 at bawasan pa ang diin sa points as measures of excellence). May cream section, tapos may mga secondary sections. Now, di naman lahat ng matalino sa batch ay sa cream section napupunta, it’s just that di lang sila nakameet sa expected grades na kailangan upang makapasok sa nasabing section. May iba namang napapadpad sa lower sections. At oo, mapapansin ang “alta sosyedad” mentality, di lang sa cream section pati sa ibang mga section. Sila yung mga kumbaga ngayon ay party animal, life of the party, mga suki sa lakwatsa, may bagong napupuntahang “ganap.” Sila yung makikita mong nakatambay sa halimbawa, canteen, park, o corridor, kasama ang mgha tropa, nagkukuwentuhan o nagpaprank sa dumaraang estudyante. Lagi’t laging laman sila ng mga kuwento at tsismis. Kulang na lang mafeature sa school paper!
Siyempre, mayroong nasa ibaba ng nasabing paghahanay o hierarchy. Maaaring sila yung mga silent type, nerd o geeky type, o bagamat may potensyal sa katalinuhan, di lamang napapansin o nagpapapansin. Iyong iba, madalas sa library tumambay, may sariling pagtutuklas na ginagawa, habang ang ibang mga kabatch ay nagpapatintero o nagbibiruan o nantitrip. Ang iba naman, kontento nang kasama ang tropa pero ayaw namang masyadong visible sa iba, so doon sila sa kasulok-sulukan ng classroom o ng quadrangle o ng canteen. Sila yung tipong maaalala mo na lang ulit after a decade kasi di mo sila masyadong nakakainteract noong nasa hayskul pa kayo. At sa totoo lang, mas madaling mabully ang iba sa mga lower layers ng high school hierarchy na ito. Dahil kulang sa dating o di masyadong aggressive, madali silang pagtripan, o makursunadahan ng mga bully. Kukunin ang mga gamit, aasarin sila dahil sa amoy o mukha, gagaguhin o may physical aggression nagaganap. Reflection sila ng strong man mentality ng Philippine culture and society. Kaya siguro if nabully ka noong hayskul at nalagpasan mo or nakabawi ka sa kanila eventually, in a way pasalamat ka rin sa ganoong experience. Kasi mas masahol ang buhay sa labas, at walang guidance counselor or adviser ang tutulong sa iyo. Though siyempre ideal kung wala nang “cupal” sa mundo di ba, sa loob man o labas ng hayskul mong nagawi. Marami pang puwedeng sabihin about hayskul, pero mukhang nasasapat na ang mga ito. PS: Based on actual experience and observation ang mga puntos na ito.

LIGAW (1)

At napadpad siya sa sangandaan sa may Colon. Tila binibigyan siya ng matinding pagsusulit, kung anong kalsada ang tatahakin, sa panahong di niya alam ang talagang gagawin sa madaliang pagbiyahe patungo sa pinakamatandang kalye ng bansa na nasa pinakamatandang siyudad sa kapuluan. Banyaga pa rin ang mga signboard na nakikita, mga letra at titik, bagamat medyo pamilyar ang mga pook na pupuntahan: Apas, Lahug, Carbon. Puro mga gusaling kulay-abo ang natutunghayan, puros mga jeep at kotse ang nadaratnan, habang inaapuhap ang tuldok sa hindi mapakaling katanungan: “Teka, malapit na ba dito ang Gaisano?” “Parang nalayo na ako sa Osmena Boulevard? Yawa. Asa man ko padulong ini?” Saan kaya ako pupunta nito? Habang inaapuhap ang sagot, sinisilip ang mga maaring maglagusan, habang dinadaanan ng mga mamimili, mga vendor, at kung sino pang mga abala sa pusod ng kalakal ng siyudad.

Humakbang ka muna, basta makaalis ka lamang.

*** At narito ka sa lungsod ng waling-waling, durian, at ng Bundok Apo, habang inaapuhap ang mga bakas nina Datu Bago at Oyanguren. Ngayon, nasa loob ka ng silid sa otel, natatanaw ang siyudad at ang malayong-malapit na isla ng Samal. At napapaisip ka: Naka-ilang balik ka na sa siyudad na ito, dahil sa anumang pakay. Naka-ilang ikot ka na rin, bagamat kinakabisa pa ng mga talampakan ang mga kalsadang naririnig at nadadaanan mo na, tila mga bago pa rin sa iyong dayuhang hinagap. Uyanguren. Claveria. San Pedro, Mintal. Recto. Roxas. Nakakatulong man si Google, di naman siya nakakatulong sa sandaling natataranta ang mga paa at napapadpad sa di ba nababatid na eskinita. Pagtarong diha oy. (Hindi mo pa gagap ang sariling pinaghahalu-halong wika ng mga taal nang taga-rito).

Bumaba ka sa otel para simulan ang matagal-tagal ding pagsaulo sa siyudad.

LIGAW (2)

LIGAW (2) Kung makakabalik lang ulit ako sa Lungsod ng mga Pino (at dating lupain ng mga Carino), malamang madalas kong sambitin: Naimbag nga aldaw. Mapteng ja akew. Magandang araw. Ideyal sana ang mga eksenang bubungad sa mga pasaherong tulad kong tumatakas sa init, lagkit, at usok, “dumi, libag at casalanan” ng Maynila. Sa pagitan ng mga hamog at ulap, iyong matatanaw ang gulugod ng mga bundok at malalabay na dahon at sanga ng mga puno (bagamat ngayon nakukumutan na rin ito ng mga bahay at gusali). At pagbaba, hahaplusin ka ng malamig na hangin.

Kung makababalik lang ako sa Lungsod ng mga Pino, masasambit ko pa naman ang mga naimbag nga aldaw, mapteng ja akew, magandang araw. Matapos ang apat ( o pito) na oras na biyahe mula sa bituka ng Cubao hanggang sa bumbunan ng Benguet, naabot mo na ang lunan ng pansamantalang pagtakas. Bagamat uulit-ulitin na namang huhugutin sa alaala ang mga direksyon para makaikot sa pasikot-sikot na mga kalsada. Kabisado mo naman ang daan pagpasok ng siyudad (bandang Kitma Road at BGMC, at doon sa sangandaan ng mga flyover), medyo “nahehelo,” “naleleto” ka sa pagsuyod sa lungsod mismo. Ano bangeep ang sasakyan ko, mula sa babaan ng Victory Liner? Ah, magtaxi na lang ako. Yun lamang, baka maipit ka sa trapik bandang Session Road lalo na sa ibaba nito. HUWAG NA HUWAG ka na ring papasyal sa Burnham Park pag bumalot na ang dilim ng gabi. May mga makakasalubong ka na nag-aalok ng serbisyo na di mo naman kakailanganin pa. O baka may mas mabilis pa sa DSL na snatcher na dudukot sa kung anong dala mong pera o relo/
Kung makababalik lang ako sa Lungsod ng mga Pino, madalian lang ang pagparito. Pagdayo’y pagpapalamig. Batid namang hanggang bisita ka lang muna sa siyudad na ito sa hilaga.