Paghanga

Isang mausisa at mabusising gawain ang pag-aaral at pagsusulat ng pagtula.  Mahalagang isaalang alang ang prinsipyong ito, mayroon man sukat at tugma ang tula o hindi kaya ay nasusulat ito sa vers libre. Bagama’t matagal na itong naipahayag ng mga naunang makata bilang payo sa mga tulad kong nangangarap at nag-aaral na makasulat ng tula, talagang mapagtatanto ito kapag nagsusulat ka na ng  mga berso. Sabi nga ng mga beterano nang makata tulad nila Bobby Anonuevo, Rio Alma, Mike Coroza, Teo Antonio at iba pa, hindi nakukuha sa isang iglap ang isang tunay, makabago, at makabuluhang tula. Kailangang paglimiin, pag-isipan, at kung kailangan, babalik-balikan ang mga nagawa mo nang berso. Kung may sukat at tugma ito, marapat na maayos ang pagkakakahanay ng mga tugma sa dulo ng bawat saknong habang malikhaing inilalahad ang mga imahe. Kung nasusulat sa malayang taludturan ang iyong tula, kailangang mapangatwiranan ang pagbali ng mga linya, paggamit ng wikang kolokyal  at ang sadyang pagpapagulo sa pagsalansan ng mga imahe.

Kaya ganoon na lamang ang paghanga ko sa mga makata na nababasa ko sa ilang mga de-kalibreng kalipunan. Kabilang dito ang Sansiglong Mahigit ng Makabagong Tula sa Filipinas na inedit ni Virgilio Almario (a.k.a Rio Alma) at ang Damdamin, koleksyon ng mga tula ni Inigo Ed Regalado (na pinamatnugutan ni Bobby Anonuevo).  Ulit ulit kong binabasa ang mga akda nila Regalado,  Jose Corazon de Jesus (“Huseng Batute),  Amado Hernandez,  Edith Tiempo, Jesus Balmori, Manuel Bernabe,  Rogelio Mangahas,  Godofredo Reyes atbp.  Sa ulit-ulit kong pagbabasa sa mga tula nila, hnahangahan ko ang kanilang malalim na pag-unawa sa paligid nila, ang paggamit ng wika (mapa-Filipino/Tagalog, Ingles, Espanyol o mga rehiyonal na wika natin). Napansin kong makabuluhan pa rin ang mga mensahe o punto-de-bistang kanilang ipinaaabot sa mga tula, bagama’t maaring nasusulat ang mga ito sa bungad ng nakaraang siglo.

Napukaw rin ang aking pansin kay Huseng Batute at Regalado, na ayon sa mga salaysay ay nakapaglathala ng maraming tula. Si Batute ay nakapagsusulat pa ng mga patulang kolum sa mga pahayagang Tagalog noong dekada 1920, habang si Regalado ay nakaipon ng mga tulang nasususulat ukol sa iba’t ibang paksa at maaring “makabuo ng apat pang kalipunan (bukod sa mga akdang nasama sa Damdamin”), wika ni Anonuevo. At nagawa nila ito na walang kompyuter, makabagong printing press o blog na syang mas umanong makapagpapalaganap sa mga tula at iba pang uri ng panitikan. Sa halip nakapagsulat lamang sila ng kanilang mga tula gamit ang typewriter o di kaya ay pluma at papel.

Inihahambing ko naman ang sitwasyon ito sa ngayon-kahit sa aking kalagayan. Bukod sa desktop, pupwede na akong makagamit ng laptop para makapagsulat ng mga piyesa kahit saan. Kapag kailangan kong manaliksik hinggil sa isang paksain, kailangan ko lang galugarin ang ilang websites upang makuha ang mga mga datos o impormasyon. At dahil may kuryente, maaaring magawa ko ang isang tula sa anumang oras na nanaisin ko.   

Gayumpaman, paisa-isa pa lang ang paggawa ko ng mga tula. Nahihirapan pa akong makagawa ng isang pulido-sa-pagkakasulat-na-tula.

Hinahamon ako  ng sitwasyong ito na kailangan ko pang husayan ang pagmamasid sa paligid, pag-ibayuhin ang paggamit ng mga metapora, imahe, sukat at tugmaan, at  magbasa pa nang magbasa ng mga mahuhusay na tula. Higit sa teknolohiya, mahalaga pa rin ang talento ng makata na humabi ng mga imahe gamit ang mga salita upang makapagbigay ng kakaibang pagtanaw sa daigdig. Kailangang disiplinahin ang sarili na gamitin ang bagong teknolohiya sa pagsulat ng tula.

Hindi lamang pluma ang nagsisilang ng mga tula.

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s